1. alfer stop żelaza z aluminium (12–13%); materiał magnetycznie miękki; stosowany do wyrobu magnetowodów.
  2. biostroma warstwa (lub warstwy) wapienia organogenicznego utworzonego z nagromadzenia szczątków osiadłych na dnie zbiornika organizmów zwierzęcych i roślinnych;
  3. Simic Charles ur. 9 V 1938, Belgrad, poeta amerykański, pochodzenia serb.; od 1954 w USA; w liryce motywy dzieciństwa, także konfrontacja przestrzeni mitu i folkloru z najnowszą historią i osobistymi wspomnieniami ...

porządki architektoniczne

systemy konstrukcyjno-kompozycyjne, których elementy są powiązane określonymi proporcjami i odznaczają się jednolitą formą; gł. składniki: kolumna (zwł. głowica) i belkowanie; podstawowe typy p.a. powstały w starożytnej Grecji (dorycki, joński, koryncki) i Rzymie (toskański i kompozytowy).

Sarajlić Izet

ur. 16 III 1930, Doboj, zm. 2 V 2002, Sarajewo, najpopularniejszy bośniacki poeta liryczny; na jego twórczości najsilniejszym piętnem odcisnęła się II wojna świat. i oblężenie Sarajewa przez armię jugosłowiańską w latach 90. XX w. (Sarajewski tomik wojenny); uprawiał także prozę, między innymi tom wspomnień poświęconych ukochanej żonie Kocham bardzo.

Zimerman Krystian

ur. 5 XII 1956, Zabrze, pianista; laureat Konkursu Chopinowskiego (1975 I nagroda); ceniony na świecie wykonawca muzyki klas. (nagrania koncertów L. van Beethovena), romant., także współcz. (prawykonanie Koncertu fortepianowego W. Lutosławskiego); występy z czołowymi orkiestrami i dyrygentami (między innymi: C. Abbado, L. Bernstein, H. von Karajan, R. Muti, Z. Mehta, S. Skrowaczewski), również jako kameralista (między innymi z K. Danczowską, G. Kremerem, H. Holligerem); od 1984 mieszka w Bazylei (w konserwatorium prowadzi mistrzowską klasę fortepianu).

homoseksualizm

med. zaburzenie identyfikacji płciowej i roli płciowej; podejmowanie zachowań seksualnych z osobnikami tej samej płci (przy możliwości swobodnego wyboru partnera); wśród mężczyzn - pederastia, wśród kobiet - miłość lesbijska.

Frankfurter Wertpapierbörse

niem. giełda papierów wartościowych, której początki sięgają XVII w.; siedziba we Frankfurcie n. Menem; jedna z największych giełd papierów wartościowych na świecie; gł. indeksem jest DAX.

Saarieino Armas

ur. 7 X 1894, Turku, zm. 15 IV 1971, Helsinki, leśnik fiński; profesor uniw. w Helsinkach; zajmował się gł. aktywizacją gospodarki leśnej oraz międzynar. kontaktami w leśnictwie.

Gris Juan

ur. 23 III 1887, Madryt, zm. 11 V 1927, Boulogne-sur-Seine, malarz hiszpański; jeden z gł. przedstawicieli kubizmu; od 1906 w Paryżu; martwe natury (często kolaże), portrety (między innymi P. Picassa); ilustracje, scenografia.

ochrona radiologiczna

ogół środków podejmowanych w celu zabezpieczenia ludzi, zwierząt i otoczenia przed szkodliwym promieniowaniem jonizującym; obejmuje odpowiednie zabezpieczenia źródeł promieniowania, kontrolę dozymetryczną pracowników, likwidowanie odpadów promieniotwórczych, w przypadku skażenia promieniotwórczego - dezaktywację.

Hierakonpolis

m. staroż. w Egipcie, około 17 km na północ od Idfu; południowa stol. Egiptu predynastycznego u schyłku IV tysiąclecia p.n.e.; ślady jednej z najstarszych świątyń egipskich.

hangar

budynek do przechowywania samolotów, szybowców lub małych statków wodnych w celu naprawy, przygotowania do eksploatacji, zabezpieczenia przed wpływami atmosferycznymi; także budynek portowy do krótkotrwałego składowania ładunków.

Makowski Wacław

ur. 2 XI 1880, Wilno, zm. 28 XII 1942, Bukareszt, prawnik i polityk; profesor Uniwersytetu Warszawskiego; prawo karne i państw.; przedstawiciel szkoły socjol. prawa karnego; czł. Komisji Kodyfikacyjnej II RP; 3-krotnie min. sprawiedliwości; wicemarsz. sejmu, następnie senatu; współautor projektu Konstytucji kwietniowej; Prawo karne. Część ogólna. Wykład porównawczy prawa karnego austriackiego, niemieckiego i rosyjskiego obowiązującego w Polsce.

quebracho

bot. kebraczo.
kebraczo

Chrystusa Zakon

portugalski zakon rycerski; zał. 1318 w miejsce portugalskiej gałęzi zakonu templariuszy; uczestniczył w finansowaniu zamor. wypraw odkrywczych; po sekularyzacji (1789) - portugalski order zasługi (Order Rycerski Chrystusa); od Z. Ch. wywodzi się też Order Najwyższy Chrystusa.
Chrystusa, Order Najwyższy templariusze

torakoskopia

med. rzadko stosowana metoda diagnostyczna; oglądanie jamy płucnej przez specjalny wziernik (torakoskop), wprowadzony przez ścianę klatki piersiowej.

północny krąg kultur mezolitycznych

archeol. zespół pokrewnych sobie kultur mezolitu wyodrębnionych na obszarach północnej Europy (między innymi kultury: Svaerdborg, Duvensee, komornicka, chojnicko-pieńkowska); przewodnie formy narzędzi - zbrojniki mikrolityczne, rozmaite odmiany tylczaków.

Strandża

obszar górsko-wyżynny w Bułgarii i Turcji, nad M. Czarnym; dł. około 150 km; wys. do 1031 m (Büyük Mahya); lasy dębowe i bukowe; rudy miedzi i żelaza.

Epstein Jacob

Sir , ur. 10 X 1880, Nowy Jork, zm. 19 VIII 1959, Londyn, ang. rzeźbiarz, grafik, malarz; rzeźby rel., nagrobkowe, portrety (J. Conrada), popiersia kobiece.

Prusy

kraina hist. między dolnym Niemnem a dolną Wisłą; w średniowieczu zasiedlone przez lud Prusów, 1233–83 podbite przez Krzyżaków; 1466 niewielka zachodnia część P. weszła w skład Prus Król., reszta od 1525 tworzyła Prusy Książęce.

Ems, Bad

miasto w Niemczech (kraj związkowy Nadrenia-Palatynat), nad rzeką Lahn, między g.: Westerwald i Taunus; 9,8 tysięcy mieszkańców (2005); znane uzdrowisko (źródła solankowe); produkcja soli emskiej; przemysł włók., spoż.; muzeum.

„Gazeta Narodowa i Obca”

dziennik informacyjny, wyd. 1791–92 w Warszawie; wśród zał. między innymi J. Ursyn Niemcewicz, orientacja proreformatorska.

WŁODZIMIERZÓW

miejscowość w woj. łódzkim, powiat piotrkowski.
ŁÓDZKIE WOJEWÓDZTWO

POETYKA

(lit. 1) część nauki o literaturze zajmująca się analizą form literackich; w skład p. wchodzą: genologia (nauka o gatunkach i rodzajach lit.), stylistyka (nauka o języku dzieł lit.) i wersologia (nauka o wierszu jako formie lit.); wyróżnia się p. historyczną (zajmuje się ewolucją gatunków i form lit.), normatywną (reguły definiujące poprawność utworu lit. i jego struktury; odstępstwo od nich traktuje jako błąd); p. normatywne zmieniają się z epokami lit. (kulturalnymi), powstają od czasów starożytnych (Arystoteles, Horacy); normatywizm p. ugruntowała epoka klasycyzmu (Boileau); pierwszy świadomy bunt przeciw p. normatywnej, a więc zasadzie sztywnych reguł rządzących kompozycją utworu lit., nastąpił w romantyzmie; w XX w. powstała p. opisowa, która poprzez analizę konkretnych dzieł lit. szczegółowo określa oraz systematyzuje środki językowo-stylistyczne i kompozycyjne oraz typy zastosowanych form lit.
HORACY GATUNEK LITERACKI GENOLOGIA ROMANTYZM ŚREDNIÓWKA ARYSTOTELES WERSYFIKACJA

MYŚLISŁAW

Pochodzenia starosłowiańskiego, oznacza: myślący o sławie. ZDROBNIENIA: Sławek. INNE FORMY: Mysław, Myślak, Myślik, Myślisz. Forma żeńska: Myślisława.

TELLURYCZNE LINIE

linie i pasma absorpcyjne zawarte w widmach promieniowania ciał niebieskich, odpowiadające zakresowi absorpcji atmosfery ziemskiej.
ATMOSFERA ZIEMSKA

BUNKIER

(hist.) (wojsk.) żelbetowy schron bojowy.

Kołobrzeg

miasto w pn. Polsce przy ujściu Parsęty do Bałtyku, w woj. koszalińskim; około 50 tysięcy mieszkańców Port handlowy i rybacki, zakłady spożywcze i elektrotechniczne. Ośrodek turystyczno-wypoczynkowy; uzdrowisko korzystające z solanek i borowiny, leczące choroby układu krążenia i oddechowego oraz reumatyzm. Gotycka 5-nawowa kolegiata Niepokalanego Poczęcia NMP z XIV w., fragmenty murów obronnych z XV w., fortyfikacje z XVII i XIX w., klasycystyczny pałac z XVIII w.; 2 muzea. Nowoczesne centrum zbudowane na fundamentach domów zniszczonych w 1945. W pobliżu miasta jeden z trzech w kraju rezerwatów roślinności słonolubnej.

Halab

(Aleppo) miasto w pn. Syrii, około 1 mil. mieszkańców; ośrodek administracyjny, przemysłowy, handlowy, komunikacyjny, naukowy; przemysł spożywczy, włókienniczy, metalowy, skórzany, wyrób dywanów. Zabytkowe mury obronne z basztami (XIV-XV w.), meczet Omajjadów (VIII-IX w.); miejsce śmierci gen. J. Bema.

biogaz

gaz palny będący mieszaniną metanu i dwutlenku węgla. Tworzy się w warunkach naturalnych, podczas beztlenowego rozkładu substancji organicznych: odpadków roślinnych, odchodów zwierzęcych, ścieków przemysłowych i komunalnych. Jest wykorzystywany do celów energetycznych, natomiast pozostała nieprzefermentowana masa stosowana jest jako cenny nawóz. Jest to alternatywne źródło energii, wykorzystywane w Chinach, Indiach, Szwajcarii, Francji, Niemczech oraz Stanach Zjednoczonych, w których jego udział w bilansie energetycznym wynosi do 5%.

luz

być na luzie, cieszyć się wakacyjnym luzem, marzyć o odrobinie luzu; mieć luzy w pracy

DANKOWICE PARCELE

miejscowość w woj. śląskim, powiat kłobucki.
ŚLĄSKIE WOJEWÓDZTWO