1. Beaune miasto w środkowej Francji (region Burgundia), na południowy zachód od miasta Dijon; 24,4 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek produkcji i handlu winami burgundzkimi; przemysł elektroniczny, papierniczy, chem.; ośrodek ...
  2. Valori Plastici ugrupowanie artyst. działające we Włoszech; skupiało gł. malarzy - przedstawicieli malarstwa metafizycznego, między innymi C. Carrà, G. de Chirico, związanych z czasopismem „Valori Plastici" ...
  3. filozofia języka jedna z dziedzin filozofii współcz., której przedmiotem badań jest język; dzieli się na analit. (bada język jako przedmiot dany empirycznie i przybiera postać log. lub lingwistycznej analizy) oraz nie ...

róża

med. choroba zakaźna skóry i tkanki podskórnej wywołana przez paciorkowce ropne; gorączka, dreszcze, zmiany miejscowe w postaci czerwonej, bolesnej plamy; niekiedy powikłania.

Achad ha-Am

ur. 18 VIII 1856, Skwira k. Kijowa, zm. 2 I 1927, Tel Awiw, żydowski pisarz i publicysta; współtwórca nowoczesnego języka i literatury hebrajskiej; głosił „syjonizm duchowy" (Palestyna powinna być jedynie ośrodkiem duchowym Żydów).

Uniwersytet Harvarda

jeden z najbardziej prestiżowych i elitarnych uniwersytetów amerykańskich; zał. 1636 przez władze ang. kolonii Massachusetts w miejscowości Newtown k. Bostonu na podstawie fundacji J. Harvarda jako Harvard College; 1780 przekształcony w 4-wydziałowy uniw.; wśród absolwentów wielu amer. prezydentów i pisarzy.

homonim

wyraz mający jednakowe brzmienie z innym wyrazem, lecz różniący się pochodzeniem, znaczeniem, często też pisownią, np. kosa ‘warkocz’ i ‘narzędzie do koszenia’.

Posejnele

w. w województwie podl. (pow. sejneński, gmina Giby), przy ujściu Marychy do jez. Pomorze; ośrodek wypoczynkowy.

Niedźwiadek

astr. Skorpion.

intoksykacja

med. zatrucie.
zatrucie

Rieseneishöhle

jaskinia w Austrii, w stokach masywu Dachstein (Alpy Salzburskie), na południowy wschód od miasta Hallstatt; jedna z największych w świecie jaskiń lodowych; dł. 2 km, deniwelacja 70 m; otwory na wys. 1420 m; 4 olbrzymie komory - 2 największe: Parsival Dom (dł. 120 m, szer. 50 m) i König Artus Dom połączone korytarzami; ogromne ilości lodu (pow. około 5 tys. m2, objętość około 13 tys. m3) pokrywające dno komór oraz ogromne lodowe stalagmity; udostępniona do zwiedzania; wraz z regionem Salazkammergut na Liście Świat.

Dziedzictwa Kult. i Przyr. UNESCO.

Krajowy Związek Banków Spółdzielczych

instytucja zrzeszająca 130 pol. banków spółdz. i reprezentująca ich interesy wobec parlamentu, rządu, NBP i in. instytucji krajowych i zagr., zał. 1991, siedziba w Warszawie; czł. stowarzyszony zrzeszenia banków spółdz. UE.

Kłokowice

w. w woj. podkarpackim (pow. przemyski, gmina Fredropol), w pobliżu granicy z Ukrainą.

Millöcker Karl

ur. 29 IV 1842, Wiedeń, zm. 31 XII 1899, Baden k. Wiednia, kompozytor austr.; jeden z twórców operetki wiedeńskiej; Student-żebrak o tematyce pol., Gasparone.

elektroskop

przyrząd do określania stanu naelektryzowania ciał lub różnicy potencjałów elektr.; gł. częścią e. są metal. listki, które po doprowadzeniu ładunku elektr. jednoimiennego rozchylają się, tworząc kąt proporcjonalny do wartości tego ładunku.

funkcja kwadratowa

mat. funkcja postaci y = ax2 + bx + c (a ≠ 0); wykresem f.k. jest parabola o wierzchołku w punkcie (–b/2a, –Δ/4a), gdzie Δ = b2 – 4ac; gdy a > 0, ramiona paraboli są skierowane do góry, gdy a < 0 - do dołu.

Gustaw VI Adolf

z dyn. Bernadotte, ur. 11 XI 1882, Sztokholm, zm. 15 IX 1973, Hälsingborg, król Szwecji od 1950, syn Gustawa V; archeolog, kolekcjoner sztuki.

Macocha

studnia jaskiniowa w Czechach, w Krasie Morawskim, część największej jaskini Czech (Amatérská jeskyně); głęb. 168 m; połączona z Jaskiniami Punkvy; popularna atrakcja turystyczna.

zanik mięśni rdzeniowy

med. choroba neurologiczna, której istotą jest proces zanikania włókien mięśniowych, spowodowany zwyrodnieniem i zanikiem neuronów ruchowych znajdujących się w przednich rogach rdzenia kręgowego.

Stefanowicz Janusz

ur. 24 XI 1932, Włocławek, zm. 17 XII 1998, Warszawa, dziennikarz, publicysta, politolog; 1972–80 redaktor nacz. „Słowa Powszechnego", 1972–84 wiceprezes Stow. PAX, 1984–89 ambasador w Paryżu; publikacje z problematyki międzynarodowej.

Patek Stanisław

ur. 1 V 1866, Rusinów k. Kozienic, zm. 22 VIII 1944, Warszawa, dyplomata, działacz społ., prawnik; od 1905 obrońca w procesach polit. przed sądami ros.; organizator sądownictwa w II RP; 1919–20 min. spraw zagr.; 1921–26 poseł w Japonii, 1926–32 - w ZSRR, 1933–35 ambasador w USA.

przedział wypukłości

mat. przedział liczbowy na osi odciętych, w którym badana funkcja jest wypukła (wklęsła).

Ra II

łódź z pęków łodyg trzciny papirusowej, wzorowana na łodziach egipskich; dł. około 14 m, szer. 4,9 m; zbud. przez boliwijskich Indian znad jez. Titicaca; 1970 Th. Heyerdahl z załogą przepłynął O. Atlantycki, z Maroka do Barbadosu (Małe Antyle) w 57 dni; ob. w muzeum w Oslo.

szeleścić

(ja) szeleszczę gazetą, szeleścisz kartką papieru, liście szeleszczą za oknem; szeleśćcie

HOMOBONUS

święty (?-1197) kupiec z Cremony; średniowieczne przekazy przedstawiają go jako wzór ojca chrześcijańskiej rodziny oraz szanowanego obywatela miasta; wspomnienie ustalono na 13 listopada; patron ludzi handlu.

ORZESZE

miasto na Płaskowyżu Rybnickim, nad rzeka Bierawką (pr. dopływ Odry), woj. śląskie; 18,6 tysięcy mieszkańców (2002); wieś wzmianowana w XIII w., dzieliła losy polit. Śląska; od 1836 huta żelaza Maria, 1870 przekształcona w hutę szkła; od 1856 połączenie kolejowe z Rybnikiem i Mikołowem; udział mieszkańców w powstaniach śląskich; w wyniku plebiscytu od 1922 w granicach Polski; od 1962 prawa miejskie; przem. maszynowy, szklarski, węzeł kolejowy; kościół gotycko-renesansowy z 1590; w okolicy duże tereny leśne.miejscowość w woj. zachodniopomorskim, powiat goleniowski.
ŚLĄSKIE WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE WOJEWÓDZTWO

KOSTKOWO

miejscowość w woj. pomorskim, powiat wejherowski.
POMORSKIE WOJEWÓDZTWO

zalecenie

– jeden z dwóch aktów prawa wtórnego, obok opinii, nie mający mocy wiążącej. Wyraża stanowisko lub ocenę w danej sprawie, może zawierać propozycje wykonania pewnych działań. Z. wydają z własnej inicjatywy organy Wspólnoty Europejskiej (z wyjątkiem Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, który wydaje jedynie opinie) i kierują je do państw członkowskich, organów Wspólnot oraz innych podmiotów prawnych. Podobnie jak opinia również z. ma duże znaczenie polityczne i moralne, a państwa członkowskie starają się do nich dostosować.

Eniwetok

atol koralowy na O. Spokojnym, w Mikronezji, złożony z około 40 wysepek. Wchodzi w skład Wysp Marshalla. W latach 1946-58 miejsce doświadczeń z bronią atomową i wodorową, przeprowadzanych przez USA.

ASTON MARTIN

brytyjska wytwórnia samochodów sportowych zał. w 1922; od 1987 własność Forda.

chociażby

wystarczyło chociażby zatelefonować

Kołłątaj Hugo

(1750-1812) polityk, filozof, historyk, pisarz, teoretyk nauki i oświaty, ksiądz. Czołowy przedstawiciel pol. ® oświecenia, członek Tow. do Ksiąg Elementarnych, działacz Komisji Edukacji Narodowej, rektor i reformator Akademii Krakowskiej. Twórca tzw. Kuźnicy Kołłątajowskiej, skupiającej publicystów działających na rzecz reform, współtwórca Konstytucji 3 maja (1791). W obliczu targowicy opuścił Warszawę chroniąc się w Dreźnie i Lipsku, skąd kierował przygotowaniami do insurekcji kościuszkowskiej. Wybitna postać nowożytnych dziejów Polski, patron ruchów demokratycznych i rewol. XIX w., rzecznik programu porozumienia między szlachtą a mieszczaństwem. Twórca nowoczesnego wzoru publicystyki o logicznej i czytelnej argumentacji teoretycznej prezentowanej z wyraźnym zaangażowaniem emocjonalnym.

Główne dzieła K. to ® Do Stanisława Małachowskiego ... Anonima listów kilka (cz.1-3, 1788-89), Uwagi nad pismem ... Seweryna Rzewuskiego O sukcesji tronu w Polszcze (1790), ® Do Prześwietnej Deputacji dla ułożenia projektu konstytucji rządu polskiego od Sejmu wyznaczonej (1789), O ustanowieniu i upadku Konstytucji polskiej 3 maja 1791 (1793), Porządek fizyczno-moralny, czyli Nauka o należytościach i powinnościach człowieka (1810) oraz pośmiertnie wyd. Stan oświecenia w Polszcze w ostatnich latach panowania Augusta III (1841), którym zainicjował badania nad historią kultury i oświaty.


odkupiciel

poświęcenie odkupiciela, być odkupicielem grzechów, rozmawiać o odkupicielu; religijni odkupiciele, wielu odkupicieli