1. Burla Jehuda ur. 18 IX 1886, Jerozolima, zm. 1969, pisarz żydowski, tworzący w języku hebrajskim; opisywał życie Żydów z Bliskiego Wschodu (Sefardyjczyków); powieści, opowiadania.
  2. Chorasan Razawi ostan w Iranie, przy granicy z Turkmenistanem i Afganistanem; 144,7 tysięcy kilometrów2; 5,2 mil. mieszkańców (2005), Persowie, Turkmeni, Kurdowie; ośrodek administracyjny i gł. m. - Meszhed; wyżynno-górzysty; klimat ...
  3. histogeneza roślin wyodrębnianie się tkanek roślin polegające na różnicowaniu się komórek; rozpoczyna się w stadium merystemu (podziału i wzrostu komórek); przez stadia komórek macierzystych (determinacja kierunku dojrz ...

Băicoi

miasto w południowej Rumunii (okręg Prahova), na północny zachód od Ploeszti; 19,8 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek regionu wydobycia ropy naftowej; przemysł między innymi spoż., maszyn., metalowy.

żyworódka

bot. briofilum.
briofilum

Fijałkowski Stanisław

ur. 4 XI 1922, Zdołbunów (Polesie), malarz, grafik, rysownik; praca pedag. w PWSSP w Łodzi; syntet., oszczędne w formie kompozycje, bliskie abstrakcji (Anioł w postaci dżdżownicy).

skąponogi

Pauropoda, rząd (niekiedy traktowane jako podgromada) niewielkich (0,5–2 mm), słabo poznanych stawonogów z gromady wijów; ponad 500 gat.; ciało zbudowane z 12 segmentów, 9 par odnóży.
wije

Anfinsen Christian Boehmer

ur. 26 III 1916, Monessen (stan Pensylwania), zm. 14 V 1995, Randallstown (stan Maryland), biochemik amerykański; profesor Nar. Inst. Kardiologii w Bethesda-Chevy Chase, dyr. Inst. Reumatologii i Chorób Przemiany Materii tamże; prace nad budową i mechanizmem działania rybonukleazy; 1972 Nagroda Nobla.

sóweczka

Glaucidium passerinum, najmniejsza z krajowych sów; dł. około 17 cm; brązowoszara, w białe plamy; poluje gł. na myszy i ptaki; Eurazja.

Cedzyna

w. w województwie świętokrzeka (pow. kielecki, gmina Górno), w Górach Świętokrzyskich, nad Lubrzanką i utworzonym na niej zalewem; ośrodek wypoczynku świątecznego dla mieszkańców Kielc.

Brie

kraina w północnej Francji, na wschód od Paryża; wys. 150–180 m; region roln.: uprawa pszenicy, buraków cukrowych, hodowla bydła; wyrób znanego sera brie; gł. m.: Meaux, Melun.

trompa

arch. narożny wysklepek o kształcie wycinka stożka, składający się z jednego lub kilku spiętrzonych schodkowo łuków konstrukcyjnych; umożliwia przejście z czworobocznego pomieszczenia do ośmiobocznej podstawy kopuły.

Eratostenesa sito

mat. metoda wyznaczania wszystkich liczb pierwszych nie większych od dowolnej zadanej liczby naturalnej n; polega na wykreślaniu ze zbioru {2, 3, 4, ..., n} wielokrotności kolejnych elementów - bez nich samych.

kapsuła

szczelnie zamknięty, specjalnie ukształtowany zbiornik znajdujący się w sztucznym satelicie; powraca na Ziemię (lądowanie, wodowanie).

Kiriłow Iwan K.

ur. 1689, zm. 25 IV 1737, ros. geograf i kartograf; pierwszy opis ekon.-geogr. Rosji; kierował pomiarami kraju.

Sobieski Jakub

ur. 5 V 1590, zm. 23 VI 1646, Żółkiew, ojciec króla Jana III Sobieskiego i Marka, poseł sejmowy, wojewoda bełski od 1638, ruski od 1641, kasztelan krak. 1646; uczestnik wojen z Turcją (Chocim 1621) i Rosją.

Szylling Pawieł L.

ur. 16 IV 1786, Tallinn, zm. 6 VIII 1837, Petersburg, ros. elektrotechnik i dyplomata, pochodzenia niemieckiego; czł. Petersb. AN; 1812 wynalazł minę elektr.; 1832 zbudował telegraf elektr. igiełkowy (wskazówkowy).

Krasnokamsk

miasto w Rosji (obw. permski), nad Kamą; 52 tysięcy mieszkańców (2005); rafineria ropy naftowej; przemysł papierniczy, maszyn., chem., materiałów budowlanych; muzeum; od 1938 miasto.

tasik jabłoniowy

zool. namiotnik jabłoniowy.
namiotnik jabłoniowy

Nikonorow Maksym

ur. 19 VIII 1913, Petersburg, zm. 10 X 1985, Warszawa, farmaceuta; profesor Akad. Med. w Łodzi i Państw. Zakładu Higieny w Warszawie; czł. PAN; prace z toksykologii żywności, ochrony zdrowia; Zarys nauki o środkach spożywczych.

Sakon Nakhon

miasto w północno-wschodniej Tajlandii, na równinie Korat, nad jez. Han; ośrodek administracyjny prow. Sakon Nakhon; 76 tysięcy mieszkańców (2005); ośrodek handl. regionu roln.; lotnisko.

São Paulo

stan w południowo-wschodniej Brazylii, nad O. Atlantyckim; pow. 248,2 tysięcy kilometrów2; 40,5 mil. mieszkańców (2005); stol. São Paulo; wyżynny, wąska nizna nadmor., fragment gór Serra da Mantiqueira (wys. do 2770 m); gł. rzeka Tietê, Paranapanema; klimat zwrotnikowy wilgotny i pośredni; najważniejszy region gosp. kraju; przemysł maszyn., metal., środków transportu, elektrotechniczny, włók., chem., metalurg.; wydobycie kwarcytów, kaolinu, talku; elektrownie wodne; uprawa drzew pomarańczowych, trzciny cukrowej, zbóż, kawowca; hodowla; turystyka; gł. port - Santos.

syczek

Otus scops, ptak z rzędu sów; dł. do 20 cm; brązowy, pstry; na głowie „uszy" z piór; zadrzewienia Eurazji i Afryki; w Polsce bardzo rzadki.
sowy

niezaangażowanie

sytuacja prawna i polit. państwa, które dobrowolnie decyduje się pozostać poza sojuszami militarnymi i nie brać udziału w jakichkolwiek konfliktach zbrojnych. Zob. też ruch państw niezaangażowanych.

oberek

tańczyć oberka, zmęczyć się żywym oberkiem; skoczne oberki, zagrać wiele oberków

SIEJAK

Tadeusz (1949-94) prozaik, eseista; z zawodu inżynier elektryk; 1981 powieścią Oficer zwrócił uwagę krytyki i czytelników trafnością obserwacji życia PRL w latach 70. i w okresie poprzedzającym przełom sierpniowy; ten ton pogłębił się w kolejnych powieściach: Próba, Pustynia, Dezerter składających się wraz z Oficerem na tetralogię, stanowiącą gorzkie i przejmujące, choć niekiedy nie stroniące od przedstawień groteskowych, studium pol. życia zbiorowego ostatnich dwóch dekad; jedną z ważnych cech prozy S. jest jej język - dokumentujący rozpad zdolności porozumiewania się ludzi w najprostszych sprawach, oddający także poczucie braku wewnętrznego ładu w człowieku, stale udającym kogoś innego niż naprawdę jest; inny wymiar tym samym problemom nadał S. w eseju Głód sensu i powieści Książę czasu (opublikowanej pośmiertnie).


OMUL PRL

RASTRELLI

Bartolomeo Francesco, w Rosji znany też pod imieniem Warfołomiej (1700-71) Bartolomeo Francesco Rastrelli, pałac w Carskim Siole, 1752-56syn Bartolomea Carla, architekt ros. pochodzenia wł., czołowy przedstawiciel baroku petersburskiego; do Rosji przybył mając 15 lat, wraz z ojcem - rzeźbiarzem; architekt dworski carycy Elżbiety; gł. dzieła: sobór św. Andrzeja w Kijowie, rozbudowa i przekształcenie Peterhofu (od 1745, głównie wielki Pałac), pałac w Rundale, pałac książąt kurlandzkich w Jełgawie, Pałac Letni w Petersburgu (drewniany, nie zachował się), przebudowa pałacu i pawilonu Ermitaż w Carskim Siole, w Petersburgu klasztor Smolny, Pałac Zimowy, pałac Woroncowów i Stroganowów.

Twórczość R. charakteryzuje umiejętność wkomponowania budowli w krajobraz lub istniejącą zabudowę miejską, bogactwo stosowanych form architektonicznych, dekoracyjność detali, stosowanie osi widokowych; jako architekt dworski kierował dużą pracownią zatrudniającą wielu architektów i dekoratorów; styl R. zw. jest rastreliańskim barokiem, a jego oddziaływanie sięgało daleko poza Petersburg.
PETERSBURG BAROK RASTRELLI

Kurkowska Halina

(1922-83) językoznawca. Zajmowała się słowotwórstwem, leksykografią, socjolingwistyką i kulturą języka, prof. UW, autorka książek nauk., między innymi Budowa słowotwórcza przymiotników polskich (1954), Stylistyka polska. Zarys (1959), Kultura języka polskiego. Zagadnienia poprawności gramatycznej (wraz z D. Buttlerową i K. Satkiewiczem, 1971), Słownik poprawnej polszczyzny (1973).

ANILANA

polska nazwa włókien akrylowych; syntetyczne włókno wełnopodobne z poliakrylonitrylu (90%); używane (często w połączeniu z wełną) do wyrobu dzianin i tkanin.
ZASADOWE BARWNIKI AKRYLOWE WŁÓKNA

strażak

„narkoman”

IPATJEW

także Władimir N. Ipatieff (1867-1952) chemik ros., prof. Akad. Artylerii w Petersburgu, od 1930 w USA (między innymi prof. uniw. w Evanston); czł. Petersburskiej Akad. Nauk, Akad. Nauk ZSRR, National Academy of Sciences; badał procesy katalityczne w podwyższonej temp. i pod zwiększonym ciśnieniem; w technologii produktów ropy naft. - otrzymywanie benzyn o wysokiej liczbie oktanowej.
OKTANOWA LICZBA PETERSBURSKA AKADEMIA NAUK IPATJEW

gruchać

„odpowiadać na lekcji”

Dy

(chem.) symbol chem. pierwiastka dysprozu.
DYSPROZ