1. Grande-Dixence zapora w Szwajcarii (kanton Valais), na rzece Dixence; wys. 285 m; tworzy sztuczny zbiornik Dix, z którego woda jest doprowadzana sztolniami do elektrowni wodnych w dolinie Rodanu.
  2. Alter Abraham Mordechaj ur. 1866, Góra Kalwaria(?), zm. 6 VI 1948, Jerozolima, żydowski działacz rel. i społ.; od 1905 cadyk w Górze Kalwarii; współzał. partii Agudat Israel; od 1939 w Palestynie.
  3. funkcjonał mat. funkcja, której dziedziną jest dowolny zbiór (zwykle pewien zbiór funkcji), a wartościami - liczby rzeczywiste lub zespolone.

Antyle

wyspy w Ameryce Środkowej, gł. część Indii Zachodnich; łączna pow. 221,4 tysięcy kilometrów2, 40 mil. mieszkańców (2003); ciągną się na dł. około 4,5 tysięcy kilometrów od płw. Jukatan do Wenezueli, oddzielają M. Karaibskie od Zat. Meksykańskiej i otwartego O. Atlantyckiego; dzielą się na Wielkie A. (Kuba, Jamajka, Haiti, Portoryko) i Małe A. (W. Podwietrzne, W. Zawietrzne, Barbados oraz wyspy u wybrzeży Wenezueli); obejmują 13 państw i 9 terytoriów zależnych. Wyspy zamieszkane przez Indian (Arawakowie i Karaibowie), odkryte na przełomie XV i XVI w. przez K. Kolumba; od XVI w. posiadłości Hiszpanii, od XVII w. także W. Brytanii, Francji, Danii, Holandii i Szwecji; w XIX w. powstały pierwsze niepodległe państwa (Haiti, Dominikana), utrata posiadłości przez Hiszpanię; w latach 60.–80.

XX w. większość posiadłości bryt. na A. uzyskała niepodległość.

ANTYLE

Wielkie Antyle: fort w San Juan, Puerto RicoMałe Antyle: Trynidadgrupa wysp na Atlantyku, ciągnących się łukiem dł. 4,5 tysięcy kilometrów od płw. Jukatan w Meksyku do wybrzeży Wenezueli; dzielą wody otwarte O. Atlantyckiego od miasta Karaibskiego i Zat. Meksykańskiej; pow. około 221 tysięcy kilometrów2; 31,8 mil. mieszkańców (1990); dzielą się na Wielkie A. (Kuba, Haiti, Jamajka, Puerto Rico) i Małe A. (Barbados, Trynidad, Tobago, W. Zawietrzne i W. Podwietrzne); mieszczą 12 państw i 10 terytoriów zależnych, należących nadal do W. Brytanii, Francji, Holandii i USA; A. odkrył 1492-1504 K. Kolumb; skolonizowane przez Hiszpanię pn. Indie Zach., od poł. XVII w. także przez Anglię, Holandię, Francję i Danię; zamieszkane przez potomków kolonizatorów i niewolników murzyńskich, sprowadzonych jako siła robocza do pracy w plantacjach trzciny cukrowej (w miejsce wytępionej pierwotnej ludności karaibskiej); przedmiot rywalizacji i walk mocarstw eur. (od końca XIX w. także USA). Niepodległość pierwsze wywalczyły Haiti i Dominikana (1801-04) oraz Kuba 1902; w XX w. liczne interwencje zbrojne USA; podczas II woj. świat.

amer. i bryt. bazy wojskowe.
INDIE ZACHODNIE JEDWABNE DRZEWO JUKATAN KAMPESZYN KARIBI KOLUMB KORALOWE DRZEWO LAS CASAS MAHONIOWIEC MARIE-GALANTE MEKSYKAŃSKA ZATOKA MONTSERRAT NEOGEA PARAGUANÁ PUERTO RICO SAINT-MARTIN SAN JUAN TOBAGO TORTOLA TRZCINA CUKROWA ZAWIETRZNE WYSPY AMERYKA ŁACIŃSKA AMERYKA ŚRODKOWA ANGUILLA ANTYLE HOLENDERSKIE ANTYLSKI PRĄD ARUBA ATLANTYCKI OCEAN ATLANTYDA BONAIRE EMIGRACJA PODWIETRZNE WYSPY

POŁUDNIOWE ANTYLE

archipelag wysp w płd. części M. Karaibskiego, położony wzdłuż płn. wybrzeży Ameryki Płd., między innymi Curaçao (444 km2), Bonaire (288 km2), Aruba, St. Eustatius, Saba (wszystkie należące do Holandii i wchodzące w skład tzw. Antyli Holenderskich) oraz Margarita, Tortuga, Orchila, Blanquilla, Los Roques (należące do Wenezueli).
MARGARITA ANTYLE HOLENDERSKIE ARUBA BONAIRE CURAÇAO

Antyle Holenderskie

archipelag pięciu wysp leżących w Ameryce Środkowej w Małych Antylach i basenie M. Karaibskiego. Terytorium autonomiczne Królestwa Holandii, o pow. 800 km2, 199 tysięcy mieszkańców (1995), ośrodek administracyjny Willemstad. Produkt narodowy brutto 10 tys. $/osobę (1993) należy do najwyższych w regionie. Gospodarka kraju opiera się na przetwórstwie ropy naftowej, turystyce i usługach finansowych, rolnicze wykorzystanie ziemi odgrywa natomiast rolę marginalną.

Wielkie Antyle

zach. część archipelagu Antyli; należą do nich 4 wielkie wyspy: Kuba (111,5 tysięcy kilometrów2), Haiti (77 tysięcy kilometrów2), Jamajka (11,5 tysięcy kilometrów2), Puerto Rico (8,9 tysięcy kilometrów2). Nazwa pochodzi od hipotetycznej wyspy umieszczonej na mapach żeglarskich z XIV w., użyta po raz pierwszy w 1493 dla tzw. Indii Zachodnich.

Antyle

wyspy w Ameryce Środk. ciągnące się łukiem od płw. Jukatan do wybrzeży Wenezueli; oddzielają M. Karaibskie od O. Atlantyckiego; pow. około 220 tysięcy kilometrów2; 23 mil. mieszkańców A. dzielą się na: Wielkie A. (Kuba, Haiti, Puerto Rico, Jamajka) i Małe A. (Wyspy Podwietrzne i Zawietrzne, Barbados, wyspy u wybrzeży Wenezueli). Klimat gorący, zwrotnikowy, częste cyklony. Gospodarka oparta gł. na rolnictwie (plantacje trzciny cukrowej, kawy, kakao, bawełny, tytoniu, owoców południowych) oraz górnictwie (eksploatacja boksytów, manganu, niklu, ropy naftowej).

KANTYLENA

(muz.) typ melodyki o charakterze lirycznym, charakteryzującej się wolnym tempem, w odróżnieniu od melodyki figuracyjnej; k. rozwinęła się w stylu belcanto i jest typowa dla arii i pieśni lirycznych, a także dla lirycznych utworów instrumentalnych (np. w nokturnach F. Chopina).
MELODYKA NOKTURN PIEŚŃ SONATOWA FORMA TEMPO ARIA BELCANTO CHOPIN Fryderyk Franciszek LIRYKA AIR

ANTYLE HOLENDERSKIE

terytorium autonomiczne Holandii w archipelagu Małe Antyle; obejmuje 5 wysp: Curaçao (442 km2), Aruba, Bonaire, Saba, Saint Eustatius oraz część w. Saint Martin; pow. łączna 993 km2, 189 tysięcy mieszkańców (1991); 84% ludności stanowią Kreole; j. urzędowy holenderski, stol. Willemstad (na w. Curaçao); wyspy wulkaniczne i koralowe, wyniesione do 880 m (Saba), klimat podrównikowy wilgotny, częste cyklony; podstawą gospodarki obsługa turystów (1 mln rocznie), przerób ropy naft. z sąsiedniej Wenezueli, przemysł chem., elektrotechn., spoż., w tym produkcja słynnych likierów curaçao na bazie pomarańczy gorzkiej; uprawa agawy sizalskiej, pomarańczy gorzkiej, aloesu, roślin garbnikowych; hodowla owiec i kóz; rybołówstwo.

Ustrój A. określa Karta Królestwa Holandii z 1954; monarchę reprezentuje gubernator; w sprawach wewn. władza ustawodawcza w rękach jednoizbowego parlamentu; sprawy zagr. i obrona należą do rządu Holandii.
HOLENDERSKI JĘZYK KREOL POŁUDNIOWE ANTYLE POMARAŃCZA GORZKA SAINT-MARTIN WILLEMSTAD AGAWA ALOES ANTYLE ARUBA CURAÇAO CYKLON RAJE PODATKOWE

KANTYLENA

(muz.) typ melodyki o charakterze lirycznym, charakteryzującej się wolnym tempem, w odróżnieniu od melodyki figuracyjnej; k. rozwinęła się w stylu belcanto i jest typowa dla arii i pieśni lirycznych, a także dla lirycznych utworów instrumentalnych (np. w nokturnach F. Chopina).
MELODYKA NOKTURN TEMPO ARIA BELCANTO CHOPIN Fryderyk Franciszek LIRYKA

KANTYLENA

(lit.) w poezji starofranc. krótka pieśń epicka, śpiewana przy wtórze liry; prawdopodobnie jedno ze źródeł chansons de geste.
FRANCUSKA LITERATURA LIRA CHANSONS DE GESTE PIEŚŃ

KANTYLENA

(język.) strofa sześciowersowa o kunsztownej budowie, oparta na dwóch rymach, w której dwa wersy początkowe są powtórzone jako zamykające.
RYM WERS