znajdź swoje słowo

1. pergameńskie państwo w starożytności państwo w Azji Mn. (Turcja), utworzone około 280 p.n.e. przez Filetajrosa, zał. dyn. Attalidów; stol. Pergamon; za Eumenesa II w rozkwicie polit., kult. i gosp. (między innymi produkcja pergamin ...
2. glina skała osadowa składająca się gł. z iłu z domieszką mułu, piasku i żwiru; zwilżona wodą często staje się plast.; surowiec w przemyśle ceramicznym (np. produkcja cegły, materiałów ogniotrwałych), bud. ( ...
3. rdzeń krzemienny archeol. specjalnie przygotowana bryła krzemienna, od której odbijano odłupki lub wióry w celu uformowania z nich narzędzi.

światło

fiz. promieniowanie elektromagnetyczne o fali dł. od około 380 nm (fiolet) do około 760 nm (czerwień), wykrywane przez oko ludzkie (wzrok); przez światło rozumie się zwykle, oprócz promieniowania widzialnego, również promieniowanie podczerwone i promieniowanie nadfioletowe, które mają zbliżone właściwości i także są badane metodami optycznymi. W oddziaływaniu światła z materią uwidaczniają się jego właściwości falowe i korpuskularne (dualizm korpuskularno-falowy); właściwości falowe światła ujawniają się w takich zjawiskach, jak odbicie i załamanie fal, dyfrakcja (dyfrakcja fal), interferencja (interferencja fal, interferencja światła), polaryzacja (polaryzacja światła); właściwości korpuskularne zaś np. w absorpcji światła doprowadzającej do luminescencji, zjawiska fotoelektrycznego i jonizacji, oraz w ciśnieniu wywieranym przez światło (ciśnienie promieniowania).

W próżni światło rozchodzi się z prędkością c = 299 792 458 m/s, w innych ośrodek z prędkością mniejszą, równą ilorazowi c i współczynnika załamania ośrodka. Najsilniejszymi źródłami światła docierającego do Ziemi są gwiazdy, przy tym największe natężenie ma promieniowanie pochodzące od Słońca; źródłami światła są również inne ciała wysyłające światło w wyniku np. wzbudzenia termicznego (np. żarówka), elektr. (lampa wyładowcza), absorpcji promieniowania (lampa fluorescencyjna), reakcji chem. (np. niektóre organizmy żywe). Światło zawierające wszystkie długości fali w proporcjach takich, jak w promieniowaniu słonecznym daje wrażenie światła białego; światło to można rozszczepić na składowe o określonej długości fali, otrzymując widmo ciągłe.

Rozkład natężeń w widmie, a więc i barwa emitowanego światła, zależy od rodzaju źródła światła, a w wypadku źródła termicznego - od jego temp.: w niższych temp. przeważa czerwień, w wyższych - błękit, fiolet (prawo promieniowania Wiena, ciało doskonale czarne).
ciało doskonale czarne ciśnienie promieniowania elektromagnetycznego dualizm korpuskularno-falowy dyfrakcja fal fotoelektryczne zjawiska interferencja fal interferencja światła jonizacja luminescencja odbicie fali polaryzacja światła promieniowanie nadfioletowe promieniowanie podczerwone wzrok

„Światło”

pierwszy pol. magazyn ilustrowany na Śląsku, wyd. 1887–1901 w Rozbarku k. Bytomia; popularyzowało, także wśród Wielkopolan i w Galicji, pol. historię i kulturę.

fotograficzne materiały światłoczułe

materiały, na których otrzymuje się obrazy fot.; składają się z warstwy światłoczułej (przeważnie emulsji fot.) naniesionej na podłoże papierowe (papier fot.), szklane (płyta fot.), z tworzywa sztucznego (błona fot.) lub na tkaninę.

szkło światłoczułe

szkło, które pod wpływem określonego rodzaju promieniowania zmienia (w sposób odwracalny lub nieodwracalny) swoje właściwości, gł. optyczne; szkła zmieniające barwę są stosowane w okularach, w budownictwie, motoryzacji.

światło hamowania

lampa sygnałowa z tyłu pojazdu samoczynnie włączana przy hamowaniu.

światło zodiakalne

ciągnący się wzdłuż ekliptyki pas słabej poświaty wywołanej rozpraszaniem światła słonecznego na pyle międzyplanetarnym.

Światło-Życie, Ruch

w Kościele katol. w Polsce ruch ludzi świeckich i duchownych zapoczątkowany przez księdza F. Blachnickiego (do 1982 moderator krajowy ruchu); znany wcześniej pod nazwą Ruch Oazowy, Ruch Żywego Kościoła, od 1976 - R.Ś.-Ż.; cel: pogłębianie życia rel., poznawanie Pisma Świętego, osobiste wyznawanie wiary; specyfiką ruchu są 15-dniowe rekolekcje (gł. młodzieżowe), tzw. Oaza oraz tworzone kręgi rodzin zw. Domowym Kościołem; ruch szykanowany przez władze PRL.

światłocień

szt. plast. rozłożenie świateł i cieni w obrazie, grafice lub rysunku przez zastosowanie różnego natężenia barw lub zagęszczenia kreski.

światłoczułe materiały

materiały zmieniające właściwości (chem. lub fiz.) pod wpływem światła (gł. z zakresu widzialnego i nadfioletu); srebrowe (zawierające halogenki srebra) i bezsrebrowe.

światłoczułość

wielkość określająca stopień reagowania fot. materiałów światłoczułych na światło; znajomość ś. umożliwia określenie prawidłowej ekspozycji; ob. obowiązuje system światłoczułości ISO, który zastąpił systemy DIN, GOST i ASA; ś. w stopniach ISO = (ASA/DIN)°, np. °ISO = (100/21)°, (125/22)°, (200/24)°, (2000/34)°.

światłodruk

poligr. technika drukowania płaskiego; formą drukową jest płyta pokryta światłoczułą warstwą żelatyny; płytę naświetla się przez negatyw oryginału i wywołuje (przy użyciu wody), w wyniku czego powstają w niej elementy drukujące (utwardzona żelatyna o właściwościach oleofilowych, przyjmująca farbę) i niedrukujące.

światłokopiowanie

proces kopiowania rysunku techn., tekstów i ilustracji (sporządzonych na przezroczystym podłożu) na papierze światłoczułym, który po naświetleniu wywołuje się w odpowiednim środowisku (np. w parach amoniaku); najczęściej wykorzystywanym sposobem ś. była diazotypia; ob. coraz częściej zastępowane metodami kserograficznymi.

światłolecznictwo

med. helioterapia.
helioterapia

światłolubne rośliny

bot. heliofity.
heliofity

światłomierz

fot. przyrząd do pomiaru natężenia oświetlenia lub luminancji fotografowanych obiektów; umożliwia ustalenie prawidłowych parametrów naświetlania: czasu otwarcia migawki i wielkości otworu przysłony dla materiału fot. o znanej światłoczułości.

światłość

fiz. podstawowa wielkość fotometrii wizualnej: stosunek strumienia świetlnego wysyłanego przez źródło punktowe w nieskończenie małym stożku do kąta bryłowego tego stożka; jednostka - kandela; w fotometrii fiz. odpowiednikiem ś. jest ś. energetyczna - jednostka: W/sr (wat na steradian).

światłowód

fiz. kanał do prowadzenia fali świetlnej; zwykle włókno szklane (także rurka, pasek) przewodzące światło dzięki zachodzącym w nim wielokrotnym całkowitym odbiciom wewn.; pojedyncze, w wiązkach lub warstwach; wykorzystywane między innymi w telekomunikacji.

światłowstręt

med. wzmożona wrażliwość oka na bodźce świetlne; objaw chorób tęczówki, spojówki oraz rogówki, też pewnych chorób zakaźnych (np. odry).

ŚWIATŁOWSTRĘT

wzmożona wrażliwość narządu wzroku na bodźce świetlne, objawia się gł. odruchowym mrużeniem oczu; występuje w schorzeniach tęczówki, zapaleniu spojówek, zranieniach rogówki, w niektórych chorobach zakaźnych (np. w odrze).
ODRA ROGÓWKA SPOJÓWKA ŚWIATŁO TĘCZÓWKA WZROK ZAKAŹNE CHOROBY

ŚWIATŁOŚĆ

natężenie światła stosunek strumienia świetlnego df wysyłanego przez źródło punktowe (lub fragment źródła niepunktowego) w nieskończenie mały stożek obejmujący dany kierunek do kąta bryłowego dw tego stożka: I=df/dw; ś. jest jedną z podstawowych wielkości w układzie SI; jednostką ś. jest kandela.
KANDELA LAMBERTA PRAWO STRUMIEŃ ŚWIETLNY ŚWIECA ALBEDO NEFELOMETR ŚWIATŁOŚĆ

ŚWIATŁOLECZNICTWO

aktynoterapia dział fizykoterapii, metoda leczenia światłem wykorzystująca jego sztuczne źródła, emitujące gł. promienie podczerwone (sollux), nadfioletowe (lampa kwarcowa) lub skojarzone światło obu typów promieniowania.
FIZYKOTERAPIA SOLUX ŚWIATŁO KWARCOWA LAMPA NADFIOLETOWE PROMIENIOWANIE PODCZERWONE PROMIENIOWANIE

światło monochromatyczne

światło o ściśle określonej długości fali lub częstotliwości. Wszystkie rzeczywiste źródła światła emitują promieniowanie niemonochromatyczne, obejmujące pewien przedział długości fali. Jeżeli przedział ten jest dostatecznie mały, to promieniowanie takie, nazywane quasi-monochromatycznym, jest bliskie monochromatycznemu. Najbliższe monochromatycznemu jest promieniowanie laserowe ( laser), a w następnej kolejności linie widmowe emitowane przez swobodne atomy ( widma atomowe).

ŚWIATŁOWÓD

kanał do przesyłania promieniowania elektromagnetycznego o częstościach optycznych; ś. są to przezroczyste pręty i nici z dielektryka lub rurki metalowe wewnątrz wypolerowane; zasada działania ś. oparta jest na wykorzystaniu zjawiska całkowitego wewnętrznego odbicia wiązki światła od ścianek włókien; ś. szklany składa się z rdzenia i otaczającego go płaszcza wykonanego z materiału optycznie rzadszego niż materiał rdzenia; pojedyncze włókna ś. mają średnicę rzędu 10-6-10-4m (im mniejsza średnica oddzielnych włókien, tym wyższa zdolność rozdzielcza ś.); ś. może być pojedynczym włóknem lub wiązką włókien (kable światłowodowe); ś. znajdują zastosowanie w telekomunikacji (światłowodowa teletransmisja), do przekazywania obrazów z trudno dostępnych części maszyn lub wnętrza organizmu ludzkiego (endoskopy); pojedyncze ś. cylindryczne są stosowane w bardzo czułych fotorefraktometrach (do wyznaczania współczynników załamania cieczy); specjalne plecionki wykonane z włókien światłowodowych służą do przesyłania zaszyfrowanych informacji.


ŚREDNICA ŚWIATŁO ŚWIATŁOWODOWA TELETRANSMISJA TELEFONIA TELEKOMUNIKACJA TELEKOMUNIKACYJNE DROGI TELETRANSMISJA ELEKTROMAGNETYCZNE FALE ENDOSKOPIA CIECZ DIELEKTRYKI WŁÓKNA CORNELL

ZODIAKALNE ŚWIATŁO

słaba poświata rozciągająca się wzdłuż ekliptyki po zmroku nad horyzontem zach., a przed brzaskiem nad horyzontem wsch.; najlepiej widoczna w strefie międzyzwrotnikowej; efekt rozpraszania światła słonecznego przez pył w przestrzeni międzyplanetarnej; pierwszy naukowy opis z.ś. wykonał 1683 G.D. Cassini, który odkrył jego kosmiczne pochodzenie, wykluczając związek ze zjawiskami atmosferycznymi.
PRZESTRZEŃ MIĘDZYPLANETARNA CASSINI Giovanni Domenico ZODIAKALNE ŚWIATŁO

światłowód

przekrój światłowodu, odbicie światła w światłowodzie; światłowody telekomunikacyjne, wiele światłowodów

FOTOGRAFICZNE MATERIAŁY ŚWIATŁOCZUŁE

błony i papiery, na których powstają obrazy fot.; składają się z warstwy światłoczułej oraz emulsji fot. naniesionej na podłoże papierowe, szklane lub z tworzywa sztucznego; charakteryzują się określoną światłoczułością, barwoczułością, kontrastowością oraz zdolnością rozdzielczą; mogą być negatywowe, pozytywowe i odwracalne (slajdy), obraz powstaje na nich wskutek kolejno: naświetlenia, wywołania, utrwalenia, płukania i suszenia. odczulanie
GRADACJA FOTOGRAFIA FOTOGRAFIA BARWNA FOTOGRAFIA W PODCZERWIENI KASETA FOTOGRAFICZNA LANDA PROCES ODCZULANIE PAPIERY FOTOGRAFICZNE SCHWARZSCHILDA ZJAWISKO SLAJD TALBOTYPIA ZDJĘCIE DAGEROTYPIA FOTOGRAFIKA FOTOGRAM PŁYTA POLACOLOR ŚWIATŁOCZUŁOŚĆ

światło

promieniowanie elektromagnetyczne o długościach fali z przedziału od 4,0 · 10-7 do 7,6 · 10-7 m, na które reaguje oko ludzkie, stąd nazwa promieniowanie widzialne. Często pod tym terminem rozumie się również promieniowanie o długościach fal nieco mniejszych ( promieniowanie nadfioletowe lub ultrafioletowe) i nieco większych ( promieniowanie podczerwone). Ś. wykazuje zarówno własności falowe, jak i korpuskularne ( dualizm korpuskularno-falowy). Falowe własności ś. ujawniają się w takich zjawiskach, jak dyfrakcja i  interferencja, a korpuskularne np. w  fotoefekcie ( foton).

W próżni ś. rozchodzi się z prędkością 2,9979 · 108 m/s. W ośrodkach materialnych z prędkością mniejszą, równą iloczynowi prędkości ś. w próżni i  współczynnika załamania światła w danym ośrodku. Najsilniejszymi źródłami ś. są gwiazdy, w szczególności najbliższe Ziemi Słońce. Źródłem ś. może być każde ciało o temperaturze wyższej od 1000 K.

ŚWIATŁO

SYNONIM: jasność, światłość, błysk ♦ słońce, nasłonecznienie ♦ oświetlenie, iluminacja, elektryczność ANTONIM: ciemność, mrok, ciemno, czerń, półmrok, półcień, zmrok, przest. ćma ♦ zaciemnienie

"ŚWIATŁO"

pierwszy pol. magazyn ilustrowany na Śląsku, wydawany 1887-1901 w Rozbarku (k. Bytomia); początkowo miesięcznik, potem dwutygodnik i tygodnik (od 1897); adresowany do bogatszych chłopów, rozpowszechniany także w Wielkopolsce i Galicji; popularyzowało kulturę i historię pol.; red. S. Radziejewski, A. Napieralski.
GALICJA ŚLĄSK "WIEDZA" WIELKOPOLSKA ZAREMBA BOGUSKI Józef Jerzy

światło

prędkość światła, sala zalana jaskrawym światłem, przejść przez jezdnię na zielonym świetle; światła postojowe, samochód bez włączonych świateł

światłomierz

przyrząd służący do pomiaru natężenia oświetlenia.

ŚWIATŁOCZUŁE SZKŁO

szkło fototropowe szkło zmieniające (w odwracalny lub nieodwracalny sposób) swoje optyczne (i inne) własności pod wpływem padającego nań światła; ś.sz. dozymetryczne stosuje się do określania dawki padającego promieniowania na podstawie intensywności zabarwienia; ś.sz. zmieniające barwę pod wpływem padającego światła to szkła fotochromowe stosowane w okularach; sz.ś. używa się także do wykonywania perforowanych płytek w miniaturowych obwodach urządzeń elektronicznych - obraz utajony powstający w sz.ś. pod wpływem naświetlania zostaje wywołany w czasie ogrzewania szkła, a następnie wytrawiany.
FOTOCHROMOWE SZKŁO FOTOTROPOWE SZKŁO OKULARY SZKŁO ŚWIATŁO ŚWIATŁOCZUŁE SZKŁO

światło białe

światło zawierające w odpowiednich proporcjach wszystkie długości fal z przedziału od 4,0 · 10-7 do 7,6 · 10-7 m. Ś. b. można rozszczepić na składowe za pomocą pryzmatu lub siatki dyfrakcyjnej. Zbliżonym do ś. b. jest światło dzienne. Wrażenie białości można otrzymać mieszając w określonym stosunku natężeń trzy światła barwne np. czerwone, zielone i fioletowe.

plamka światłoczuła

stigma.

światłoczułość

wielkość charakteryzująca materiały fotograficzne, wskazująca ich stopień wrażliwości na działanie światła, pozwalająca określać czas naświetlania materiału fotograficznego.

światłoczuły

światłoczuły papier; błony światłoczułe

ŚWIATŁOMIERZ

urządzenie służące do określenia optymalnych warunków (czasu naświetlania, czułości materiału fot., itp.) przy wykonywaniu zdjęć fot. na podstawie pomiaru natężenia oświetlenia fotografowanego obiektu.
FOTOELEKTRYCZNA KOMÓRKA FOTOGRAFICZNY APARAT LUKSOMIERZ NATĘŻENIE OŚWIETLENIA PRZYSŁONA

światłość

natężenie źródła światła. Podstawowa wielkość stosowana w  fotometrii. Jednostką ś. jest kandela. Źródła światła wykazują kątowy rozkład światłości. Najbardziej regularny rozkład ma płaszczyzna świecąca światłem rozproszonym. Jeżeli światłość w kierunku prostopadłym do płaszczyzny oznaczyć przez I₀, to światłość w dowolnym kierunku, który tworzy kąt α z prostopadłą do płaszczyzny wynosi I = I₀ · cosα. Zob. też strumień świetlny.

ŚWIATŁO-ŻYCIE RUCH

Ruch Oazowy nieformalne stowarzyszenie młodzieży katolickiej zapoczątkowane 1954 przez księdza F. Blachnickiego; początkowo formy połączonych z wakacjami rekolekcji dla młodzieży, od 1973 także dla rodzin; około 70 tys. uczestników.
KATOLICYZM ŚWIATŁO-ŻYCIE RUCH REKOLEKCJE BLACHNICKI Franciszek

ŚWIATŁOWODOWA TELETRANSMISJA

technika przesyłania informacji na odległość przy użyciu światłowodów; jako źródła światła w ś.t. wykorzystywane są lasery półprzewodnikowe lub diody elektroluminescencyjne, a jako detektory - fotodiody; ś.t. cechuje tzw. duża przepływność (duża ilość informacji przesyłana w jednostce czasu); pierwsze łącze światłowodowe uruchomiono w Polsce 1979.
INFORMACJA FOTODIODA LASER ŚWIATŁOWÓD LED DEMODULATOR

ŚWIATŁOCIEŃ

rozkład natężeń kolorów lub zagęszczenia kresek w obrazie, rysunku lub grafice wywołujący wrażenie rozłożenia świateł i cieni.
ILUZJONIZM GRAFIKA FYT Jan KARNACJA KOLOR KONINCK LA TOUR LE NAIN LEWITAN LEYDEN PAMFILOS PERUZZI PIAZZETTA POUSSIN PREKOLUMBIJSKA SZTUKA PRUD'HON RYSUNEK ŚWIATŁO TAJLANDII SZTUKA TERBRUGGHEN ZEUKSIS ZURBARÁN EYCK Jan van CIEŃ DELACROIX Eugène DIAGONALIZM AŻUR BONIOWANIE

Losowa strona