1. Alkione astr. Alcyone.
  2. Prebisch Raúl ur. 17 IV 1901, San Miguel de Tucumán, zm. 29 IV 1986, Santiago, ekonomista argentyński; 1950–63 sekr. CEPAL, 1963–69 sekr. gen. UNCTAD; autor prac dotyczących rozwoju ekon. państw roz ...
  3. Stadion Franz hrabia, ur. 27 VII 1806, zm. 8 VI 1853, polityk austriacki; 1846–48 gubernator w Galicji; 22 IV 1848 ogłosił zniesienie pańszczyzny za odszkodowaniem na koszt rządu i zapowiedź uwłaszczenia, uprz ...

Böhler Lorenz

ur. 15 I 1885, Wolfurt, zm. 20 I 1973,Wiedeń, chirurg traumatolog austr.; profesor uniw. w Wiedniu; wprowadził wiele aparatów i odmian zabiegów do nowoczesnej techniki ortopedycznej.

Bernini Giovanni Lorenzo (Gianlorenzo)

ur. 7 XII 1598, Neapol, zm. 28 XI 1680, Rzym, włoski rzeźbiarz, architekt, projektant dekoracji teatralnych i okolicznościowych, malarzeka Pracował w Rzymie dla elity arystokratycznej i dla kolejnych papieży. Wśród wczesnych prac rzeźbiarskich wyróżnia się grupa dzieł wykonanych dla rodu Borghese, którego mecenatowi B. zawdzięczał karierę i uznanie (Zeus i Amaltea około 1610, Eneasz z Anchizesem 1618–19, Porwanie Prozerpiny 1621–22, Dawid 1623–24, Apollo i Dafne 1622–25); w dziełach tych B. osiągnął wielką siłę ekspresji, dynamiczne napięcie (przez uchwycenie kulminacyjnego momentu ruchu i akcji) i wirtuozerię w imitowaniu w kamieniu faktur naturalnej materii.

Te dokonania artystycznego zyskały mu poparcie papieża Urbana VIII i prestiżowe zlecenia na prace w Bazylice Św. Piotra: konfesja św. Piotra (ołtarz papieski 1626–33), nagrobek Urbana VIII (1627–47). Do ważnych dzieł B. powstałych w tym okresie w Rzymie należą też: kościół Santa Bibiana (przebudowa 1624–26, z figurą św. Bibiany we wnętrzu) i fontanna Trytona (około 1635–1637). W latach 40.–50. powstała dekoracja kaplicy Cornaro w kościele Santa Maria della Vittoria (1647–52) z grupą - Ekstaza św. Teresy w ołtarzu oraz wzniesiona na zlecenie Innocentego X Fontanna Czterech Rzek na Piazza Navona (1648–51), stanowiąca popis iluzjonizmu, kompozycyjnej inwencji i bogactwa barokowej alegoryki.

Pontyfikat Aleksandra VII (1655–67) był okresem powrotu B. do roli „dyktatora" sztuki w Rzymie; wykonał wtedy w Bazylice Św. Piotra arcydzieło barokowego iluzjonizmu - oprawę tronu Św. Piotra (Cathedra Petri, 1667–60), dynamicznie skomponowany pomnik Konstantyna Wielkiego (1662–68), gigantyczną kolumnadę placu przed fasadą Bazyliki (1656–67), oraz Scala Regia (Schody Królewskie 1663–66 w Pałacu Watykańskim); z tego okresu pochodzą także figury Daniela i Habakuka w kaplicy Chigich w kościele Santa Maria del Popolo w Rzymie (1655–61) oraz św. Hieronima i Marii Magdaleny w kaplicy Chigich w katedrze w Sienie (1661–63) i pomnik Słoń z obeliskiem przed kościołem Santa Maria sopra Minerwa w Rzymie (projekt 1658, zrealizowany 1665–67 przez warsztat B.). Podczas pobytu w Paryżu 1655 powstał projekt przebudowy pałacu królewskiego (Luwru) dla Ludwika XIV, odrzucony z powodu niezgodności z klasycyzującym gustem dworu francuskiego.

Z tych samych względów nie zyskał aporobaty wykonany już po powrocie do Rzymu projekt konnego pomnika Ludwika XIV (1669–70). Podczas pontyfikatu Klemensa IX (1667–70) największym przedsięwzięciem warsztatu B. była dekoracja Mostu Świętego Anioła (1667–69), realizująca koncepcję stworzenia w Rzymie reprezentacyjnej papieskiej drogi triumfalnej. Za pontyfikatu Klemensa X (1670–76) B. wykonał 2 ostatnie wielkie dzieła w Rzymie: nagrobek bł. Ludwiki Albertoni w kościele San Francesco a Ripa (około 1671–1674), w którym mistrzowsko operując światłem, barwą materiału i efektami scenograficznej kompozycji, stworzył wizję mistycznego przejścia zmarłej z doczesności w sferę niebios, oraz nagrobek papieża Aleksandra VII w Bazylice Św. Piotra (1671–78).

B. najpełniej spośród współczesnych mu rzeźbiarzy i dekoratorów ukształtował repertuar cech dojrzałego baroku rzymskiego: intensywność ekspresji, bogactwo i dynamiczność form, inwencję kompozycyjną, techniczna biegłość i absolutne panowanie nad tworzywem, znakomite operowanie efektami światła, barwy i faktury, łączenie środków i gatunków artystycznych w jednolite, przekonujące siłą iluzji dzieło oraz ogromną pomysłowość ikonograficzną. W architekturze stosował formy klasyczne, nadając im jednak większą monumentalność (kolumnada pl. Św. Piotra) lub dynamiczność, wprowadzając nowe rozwiązania przestrzenne (np. plan elipsy: kościół San Andrea al Quirinale, pl. Św. Piotra), po mistrzowsku stosując efekty perspektywiczne (kaplica Cornaro, Scala Regia).

Formuła barokowej rzeźby i architektury B. znacznie oddziałała na sztukę europejską XVII–XVIII w.

Cacci Lorenzo

data urodzenia nieznana, zm. około 1630, włoski przemysłowiec i kupiec; wraz z bratem, Giovannim, 1610–13 założył zakłady hutnicze w Bobrzy (największy ośrodek hutniczy w Rzeczypospolitej); eksploatował rudy ołowiu i miedzi w rejonie Chęcin.

Ghiberti Lorenzo

, ur. 1378, Florencja, zm. 1 XII 1455, tamże, wł. rzeźbiarz i złotnik; jeden z gł. przedstawicieli przełomu gotyku i renesansu; działał we Florencji; gł. dzieła to drugie i trzecie drzwi brązowe baptysterium florenckiego; nieukończony traktat I Commentarii, ważne źródło wiedzy o sztuce XIV w.

Langstroth Lorenzo Lorraine

ur. 25 XII 1810, Filadelfia, zm. 6 X 1895, Oxford (stan Ohio), pszczelarz amerykański; organizator produkcji pszczelarskiej na podstawach nauk.; zbudował i rozpowszechnił nowoczesny typ ula ramowego; Pszczoła i ul.

Lorenz Konrad Zacharias

ur. 7 XI 1903, Wiedeń, zm. 27 II 1989, Altenberg, austr. lekarz, zoolog, etolog; profesor Inst. Maxa Plancka w Seewiesen; czł. Tow. Król. w Londynie; twórca nowoczesnej etologii; prace o zachowaniu się i porozumiewaniu zwierząt, gł. ryb i ptaków; 1973 Nagroda Nobla.

Lorenza prawa

biol. uogólnienie z zakresu fizjologii zachowania się zwierząt, wg którego działanie instynktowe zostaje wyzwolone przez zewn. kluczowy bodziec tylko wówczas, gdy suma ilości pobudzeń zewn. i wewn. przekracza wartość progową.
bodźce kluczowe

Lorenzetti

, malarze włoscy, przedstawiciele szkoły sieneńskiej XIV w., bracia: A (około 1280–1345), obrazy rel., freski (w dolnym kościele S. Francesco w Asyżu).

Lotto Lorenzo

ur. około 1480, Wenecja, zm. 1556, Loreto, wł. malarz okresu renesansu; pełne ekspresji obrazy i freski rel., portrety, często o kontrastowym światłocieniu.

Medici Lorenzo

ur. 1 I 1449, Florencja, zm. 8 IV 1492, Careggi, władca Florencji od 1469, wnuk Cosima (zw. Starszym); znawca i mecenas sztuki, opiekował się między innymi S. Botticellim i Michałem Aniołem.

Monaco Lorenzo

ur. około 1370 lub 1375, zm. około 1420 lub 1425, Florencja, malarz włoski; od 1391 zakonnik; uprawiał malarstwo rel. (iluminacje, freski i obrazy tablicowe), o dużych walorach koloryst.; nauczyciel Fra Angelica.

San Lorenzo

miasto w południowym Paragwaju, w zespole miejskim Asunción; 228 tysięcy mieszkańców (2005); przemysł mięsny i tytoniowy, ponadto drzewny, odzieżowy, obuwniczy; muzeum.

LORENZETTI

Pietro (ok. 1280-1345) Pietro Lorenzetti, Maest, scena środkowa poliptyku, 1329malarz włoski, starszy brat Ambrogia; jego pierwszym udokumentowanym dziełem jest poliptyk Madonna z dzieciątkiem i czterema świętymi, Zwiastowanie i Wniebowzięcie dla ołtarza głównie w kośc. S. Maria della Pieve w Arezzo, utrzymany w stylu szkoły sieneńskiej; w późniejszych pracach zbliżył się do stylu Giotta (przestrzenność, bryłowość postaci), między innymi Narodziny Marii Panny, Madonna z Dzieciątkiem i aniołami, prawdopodobnie także autor fresków ze sceną Ukrzyżowanie w dolnym kościele św. Franciszka w Asyżu.
GIOTTO FRESK LORENZETTI POLIPTYK ASYŻ

Lorenz Konrad

(1903-89) austr. zoolog; prowadził badania z zakresu zoopsychologii, opisał zjawisko imprintingu; wspólnie z K. von Frischem i N. Tinbergenem otrzymał w 1973 Nagrodę Nobla za badania nad behawiorem zwierząt.

Bernini Giovanni Lorenzo

(1598-1680) wybitny architekt i rzeźbiarz wł. baroku. Jego dzieła wyróżniają się dynamizmem, wirtuozerią (Ekstaza św. Teresy, fontanna del Tritone).

CREDI Lorenzo di

właśc. L. d'Andrea d'Oderigo (1459-1537) włoski malarz i złotnik; uczeń Verrocchia, doprowadził do końca prace przy pomniku Colleoniego w Wenecji; pod wpływem Savonaroli zniszczył wszystkie swoje obrazy o treści mitologicznej (ocalała jedynie Wenus na czarnym tle); potem malował tylko tematy religijne (Madonna z Dzieciątkiem i św. Janem), także portrety i autoportrety.
CREDI Lorenzo di SAVONAROLA VERROCCHIO CREDI Lorenzo di

SIŁA LORENZA

siła działająca na naładowaną cząstkę poruszającą się w polu elektromagnetycznym: , gdzie q - ładunek elektr. cząstki, - natężenie pola elektr., - indukcja pola magnet., - prędkość cząstki; występowanie s.L. wykorzystane jest w akceleratorach cząstek, magnetronach, soczewkach magnetycznych, telewizorach i in.
MAGNETRON POLE ELEKTROMAGNETYCZNE AKCELERATOR

LORENZ

Konrad Zacharias (1903-89) austriacki lekarz, zoolog i etolog; kierownik Inst. Psychologii im. Maxa Plancka w Seewiesen; czł. Royal Society; prace o zachowaniu i porozumiewaniu się ryb i ptaków oraz człowieka; badania imprintingu u ptaków; stworzył podstawy nowoczesnej etologii; książki popularnonaukowe Tak zwane zło: Naturalna historia agresji; 1973 nagroda Nobla (z K. von Frischem i N. Tinbergenem).
FRISCH Karl von ROYAL SOCIETY TINBERGEN WITALIZM ZACHOWANIE IMPRINTING PTAKI

LORENZ

Ottokar (1832-1904) niemiecki historyk i genealog, badacz średniowiecza; Deutschlands Geschichtsquellen seit der Mitte des dreizehnten Jahrhunderts, Lehrbuch der gesamten wissenschaftlichen Genealogie.
ŚREDNIOWIECZE

BERNINI Giovanni Lorenzo

zw. Gianlorenzo (1598-1680) Gian Lorenzo Bernini, Konfesja nad grobem św. Piotra, Rzym, 1624-1633włoski rzeźbiarz, architekt, malarz; jeden z najwybitniejszych artystów baroku; działał w Rzymie; twórca portretów rzeźbiarskich (portrety kardynała Scipione Borghese, Constancy Bonarelli, króla franc. Ludwika XIV), kompozycji mit. (Przemiana Dafne), rel. (Ekstaza św. Teresy, David), rzymskich fontann (Fontanna Czterech Rzek na Piazza Navona). Jako architekt od 1629 kier. budowy Bazyliki św. Piotra, dla której wykonał też swoje najwspanialsze dzieła rzeźbiarskie: baldachim nad grobem św. Piotra (wsparty na 4 spiralnych kolumnach), tabernakulum (w kształcie świątyni ze złoconego brązu), nagrobek papieża Aleksandra VII. Wybitnym dziełem architektoniczno-urbanistycznym jest przebudowa placu św. Piotra i objęcie go monumentalną kolumnadą.

Inne prace architektoniczne: kośc. S. Bibiana i pałac Barberinich, projekty kośc. S. Andrea al Quirinale w Rzymie oraz kościołów w Castel Gandolfo i w Aricci; w Paryżu pracował przy przebudowie Luwru. Twórczość B. cechuje dążenie do okazałości, dynamizmu i ekspresji, znakomite wyczucie formy, proporcji i perspektywy, perfekcyjne operowanie formami klasycznymi; wywarł decydujący wpływ na rozwój baroku w Europie. Z jego prac malarskich znanych jest tylko kilkanaście (namalował ich podobno około 150), między innymi Autoportret.
BAROKU SZTUKA FONTANA Carlo FONTANNA OPPENORDT PERSEFONA RZEŹBA WŁOSKA SZTUKA WREN BORGHESE BORROMINI Francesco BRAUN Matthias Bernhard CASTEL GANDOLFO DUQUESNOY François BERNINI Giovanni Lorenzo

Bernini Giovanni Lorenzo

(1598-1680) wł. rzeźbiarz, architekt, malarz, wybitny artysta baroku. Jego rzeźby cechował dynamizm i patos, stosował bogatą symbolikę oraz alegorię; pierwsze prace z motywami antycznymi - Porwanie Prozerpiny, Apollo i Dafne, oraz bibl. - Dawid, przyniosły mu uznanie kolejnych papieży i rodu Borghese. Jego klasycyzująca architektura odznaczała się doskonałą proporcją i wyczuciem perspektywy. B. jest autorem projektu kościoła Św. Bibiany, baldachimu nad grobem św. Piotra w bazylice watykańskiej, fontanny del Tritone, grobowca Urbana VIII, kolumnady przed bazyliką Św. Piotra, przebudował również schody królewskie w pałacu watykańskim.


kontrakcja Lorenza

obserwowane w kierunku ruchu, skrócenie długości przedmiotu poruszającego się z  prędkością bliską prędkości światła. Zob. też skrócenie lorenzowskie.

ampułki Lorenziniego

neuromasty ( ciałka zmysłowe) i elektroreceptory występujące u ryb spodoustych (Selachii) i sumowatych (Siluridae). Wywodzą się z przekształconych narządów linii nabocznej. Zlokalizowane są głównie w części głowowej, rzadziej w innych partiach ciała. Ampułki zawierające komórki czuciowe łączą się za pośrednictwem kanalików z porami w skórze. Światło kanalików wypełnione jest galaretowatą substancją. A.L. mogą odbierać impulsy elektryczne rzędu 1/100 000 000 V/cm2.

Medici Lorenzo de, zw. il Magnifico, Wawrzyniec Wspaniały Medyceusz

(1449-92) władca Florencji (od 1469), opiekun artystów, mecenas sztuki.

LORENZ

Ludwig Valentine (1829-91) matematyk i fizyk duński; opracował równanie opisujące związek między załamaniem światła a gęstością całkowicie przezroczystej substancji oraz związek między przewodnictwem elektr. lub cieplnym a temperaturą.
GĘSTOŚĆ REFRAKCJA MOLOWA RÓWNANIE ŚWIATŁO TEMPERATURA

Collodi Carlo, właść. C. Lorenzini

(1826-90) pisarz wł. Brał udział w walkach o niepodległość Włoch. W 1848 r. utworzył kpiarskie pismo "Il Lampione". Światową sławę przyniosły mu powieści dla dzieci, najgłośniejsza z nich to Pinokio. Przygody drewnianego pajacyka (1883) - znana na całym świecie, tłumaczona na wiele języków, opowiada o losach wystruganego z drewna pajacyka z wielkim nosem. Pinokio opuszcza swego twórcę, starego Dżepetto, i wkracza na złą drogę. Z każdym kolejnym kłamstwem jego nos robi się coraz dłuższy. Dzięki opiekującej się nim wróżce Pinokio wychodzi cało z niebezpiecznych przygód, wraca do Dżepetta jako dobry, posłuszny chłopiec.

Na podstawie powieści W. Disney stworzył film animowany (1940). C. dokonał także własnego opracowania baśni Ch. Perraulta.

LORENZETTI

Ambrogio (ok. 1290-1348) Ambrogio Lorenzetti, fresk Skutki dobrych i złych rządów z Sali Dziewięciu sieneńskiego ratusza, 1338-40malarz włoski, młodszy brat Pietra; jak i brat skłaniał się ku realistycznemu stylowi Giotta, przeciwstawiając się elegancji i umowności (typowym cechom sztuki sieneńskiej); później do swego malarstwa wprowadził przestrzenność i racjonalizm; fresk Alegoria dobrych i złych rządów w Palazzo Pubblico w Sienie, kwatery z Legendą św. Mikołaja, obrazy tablicowe Maesta, Ofiarowanie w świątyni, Zwiastowanie.
GIOTTO FRESK LORENZETTI

COSTA Lorenzo

st. (ok. 1460-1535) Lorenzo Costa, Koncert, 1485-90malarz włoski okresu renesansu, przedstawiciel szkoły ferraryjskiej, później bolońskiej. W Bolonii, dla rodziny Bentivoglio, malował obrazy o dojrzałej kompozycji, bogatym detalu, twardym rysunku, chłodnej kolorystyce (kaplica Benti-voglio w S. Giacomo Maggiore); z czasem jego malarstwo stało się bardziej miękkie, liryczne, kolory cieplejsze (Madonna ze świętymi w S. Petronio w Bolonii); w późniejszym okresie pracował na dworze Gonzagów w Mantui, malował eleganckie, wyszukane kompozycje o aksamitnej fakturze oraz portrety.
NIEMEYER RENESANS W SZTUCE DOSSO DOSSI