1. Parczew miasto powiatowe w woj. lubel., nad Piwonią; 10,2 tysięcy mieszkańców (2006); ośrodek przem.-usługowy regionu roln.; węzeł drogowy; prawa miejskie od 1401; kościół (pocz. XX w., drewniana dzwonnica z przeł. XVI ...
  2. Engla prawo prawo sformułowane w 2. poł. XIX w. przez niem. statystyka E. Engla; głosi, że w miarę zwiększania się pieniężnych dochodów rodziny oraz ogólnej sumy wydatków rosną też wydatki na żywność, ale stosunk ...
  3. Kithira wyspa gr. na M. Śródziemnym (region Attyka), u południowego wybrzeża Peloponezu; 278 km2, około 2,0 tysięcy mieszkańców; wyżynna; wys. do 507 m; zjawiska krasowe; uprawa oliwek, migdałowca, winorośl ...

Luneta

Telescopium, gwiazdozbiór nieba południowego; w Polsce niewidoczny; mały, nie zawiera jasnych gwiazd.

luneta

przyrząd opt. stosowany do oglądania odległych obiektów; składa się z obiektywu i okularu; l. zwiększa ilość światła docierającego od badanego obiektu do obserwatora oraz zwiększa kąt widzenia obiektu („zbliża"); daje obraz odwrócony (l. Keplera) lub prosty (l. Galileusza); powiększenie kątowe l. równa się stosunkowi ogniskowej obiektywu do ogniskowej okularu; l. wchodzą w skład takich przyrządów opt., jak dalmierz, teodolit, lornetka, celownik; w badaniach astrofizycznych zastąpione przez reflektory.

LUNETA

Telescopium, Tel niewielki gwiazdozbiór nieba płd., w Polsce niewidoczny.
GWIAZDOZBIORY NIEBO LUNETA

LUNETA

(techn.) przyrząd optyczny umożliwiający obserwację odległych obiektów, służący do powiększania kąta ich widzenia ("przybliżania"), zwiększania ilości światła dochodzącego od tych obiektów do oka obserwatora oraz wyznaczania kierunku, w jakim dany obiekt się znajduje (l. celownicze). W skład l. wchodzi obiektyw o stosunkowo długiej ogniskowej, wyposażony w jedną lub układ kilku - najczęściej dwóch - soczewek oraz okular, także w formie układu soczewek (o krótkiej ogniskowej) tak usytuowanego, by ognisko leżało w płaszczyźnie obrazu utworzonego przez obiektyw. Stosunek ogniskowych obiektywu i okularu jest równy tzw. powiększeniu kątowemu l., które może być zmieniane, np. przez wymianę okularów o różnej ogniskowej.

Wielkość powiększenia ograniczona jest przez zjawiska dyfrakcji, powodujące nieostrość obrazu, i w praktyce nie przekracza 20-krotnego powiększenia na każdy cm długości obiektywu. Optymalne powiększenie (liczbowo równe w przybliżeniu średnicy obiektywu w mm) zapewnia największą zdolność rozdzielczą, określoną jako najmniejsza odległość kątowa pomiędzy dwoma jednakowo jasnymi punktami widocznymi jeszcze jako oddzielne punkty. Obraz obserwowanego obiektu jest tym jaśniejszy, im większa jest tzw. zdolność zbiorcza l., która jest proporcjonalna do pow. obiektywu, czyli kwadratu jego średnicy, dlatego w l. astr. stosuje się obiektywy o dużej średnicy (przekraczającej często 100 cm); w tego typu l. okular zastępowany jest najczęściej przez płytę fot., spektrograf lub fotometr.

Lunety, poza astronomią, stosowane są w wielu przyrządach opt., np.: dalmierzach, niwelatorach, teodolitach, peryskopach, lornetach. Pierwsze l., zw. l. typu Galileusza lub l. holenderskimi (stosowane wciąż z uwagi na małą dł. w lornetach teatralnych) skonstruowali 1600-09 niezależnie Z. Jansen i H. Lippershey w Holandii i Galileusz we Włoszech; zasada działania stosowanych obecnie l. została opracowana 1611 przez J. Keplera, a pierwszą konstrukcję tego typu wykonał 1615 Ch. Scheiner. L. typu Keplera daje obraz odwrócony, co nie jest przeszkodą w obserwacjach astr., w innych zastosowaniach w konstrukcji tzw. l. ziemskich wprowadza się w okularze układ soczewek odwracający obraz.

W badaniach astrofizycznych l. (teleskopy bez zwierciadeł) zastąpione zostały niemal całkowicie przez teleskopy zwierciadlane, tzw. reflektory.
HEWELIUSZ GALILEUSZ FOTOMETR KEPLER LORNETA NIWELATOR OBIEKTYW PICARD REFLEKTOR TELESKOP TEODOLIT CELOSTAT DALMIERZ DYFRAKCJA ŚWIATŁA

luneta

obserwować gwiazdy przez lunetę, renesansowe sklepienie z lunetą, okular umieszczony w lunecie; kilka lunet w obserwatorium astronomicznym, przyglądać się barokowym lunetom

LUNETA

(arch.) odcinek sklepienia kolebkowego, poprzeczny w stosunku do sklepienia gł., zakończony otworem okiennym; charakterystyczny dla renesansu i baroku (sklepienia z lunetami).
RENESANS SKLEPIENIE BAROK

luneta

przyrząd optyczny służący do obserwacji i wyznaczania położenia dalekich przedmiotów. L. składa się z dwóch układów optycznych: obiektywu (dającego rzeczywisty, pomniejszony i odwrócony obraz) i  okularu, przez który oglądamy obraz z obiektywu jak przez lupę. L. a s t r o n o m i c z n e (refraktory, teleskopy), np. l. Galileusza i l. Keplera, dają odwrócony obraz i nie można nimi obserwować przedmiotów na Ziemi. W celu przystosowania l. do oglądania przedmiotów na Ziemi stosuje się dodatkową soczewkę lub układ pryzmatów, aby odwrócić obraz z obiektywu.

Powiększenie lunety P wynosi: P = f1/f2, gdzie f1 i f2 - ogniskowe obiektywu i okularu. Im większa będzie ogniskowa obiektywu, tym bardziej l. będzie powiększać. Jednak ze względu na trudności techniczne wytworzenia soczewek o średnicach większych niż 1 m, współcześnie buduje się teleskopy zwierciadłowe, w których zamiast soczewek stosuje się zwierciadła wklęsłe. Największy teleskop tego typu ma średnicę 6 m. Obecnie buduje się teleskopy z układem zwierciadeł o średnicach przekraczających 10 m. Największy z nich (teleskop Kecka na Hawajach) składa się z 36 ściśle przylegających zwierciadeł.